/ ΤΕΧΝΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ
Γιατί το W13 υπήρχε μόνο στην αεροσήραγγα

Τεχνικά10 λεπτά ανάγνωσης

Γιατί το W13 υπήρχε μόνο στην αεροσήραγγα

Γράφει Τεχνική ανάλυση και αγωνιστικός ρυθμός

Κατηγορία
Τεχνικά
Δημοσίευση
Ανάγνωση
10 λεπτά
Έκταση
1.916 λέξεις
Σε αυτό το άρθρο 04

Τον Μάιο του 2022, στη Βαρκελώνη, η Mercedes έβαλε στο W13 ένα καινούργιο πάτωμα που στην αεροσήραγγα έδινε λιγότερα από το προηγούμενο. Το ήξερε και το έβαλε έτσι κι αλλιώς. Ο George Russell ήταν τέταρτος στις κατατακτήριες, 643 χιλιοστά από την pole του Charles Leclerc, και την Κυριακή ανέβηκε στο βάθρο. Ο Mike Elliott, τότε τεχνικός διευθυντής της ομάδας, εξήγησε αργότερα τι είχε γίνει: οι μηχανικοί είχαν παραιτηθεί από ένα μέρος της απόδοσης που κυνηγούσαν όλο τον χειμώνα για να περιορίσουν τις αναπηδήσεις, και το αυτοκίνητο μπόρεσε επιτέλους να τρέξει στο ύψος για το οποίο είχε σχεδιαστεί.

Όλη εκείνη τη χρονιά, η Mercedes μιλούσε για το W13 σαν να ήταν ένα γρήγορο αυτοκίνητο με ένα πρόβλημα. Το downforce υπήρχε και έμενε να «ξεκλειδωθεί». Τέσσερα χρόνια μετά, πιστεύω ότι αυτή η περιγραφή τής έκανε μεγαλύτερη ζημιά από το ίδιο το πρόβλημα. Το φορτίο που έβλεπαν στο Brackley είχε μετρηθεί σε ένα ύψος από το έδαφος όπου το πραγματικό αυτοκίνητο δεν μπορούσε να μείνει, άρα στην πίστα δεν υπήρχε. Η απόφαση που το γέννησε ήταν λογική. Το ότι η ομάδα συνέχισε να το λογαριάζει ως δυναμικό για έναν ολόκληρο χρόνο αγώνων της κόστισε περισσότερο.

Γιατί το W13 υπήρχε μόνο στην αεροσήραγγα: εικόνα 3
Εικ. 1

Χαμηλά, γιατί εκεί ήταν ο χρόνος

Η Mercedes έφτανε στο 2022 με οκτώ συνεχόμενα Πρωταθλήματα Κατασκευαστών και με εργαλεία που δεν την είχαν προδώσει ποτέ. Ό,τι έβλεπε στις προσομοιώσεις και στην αεροσήραγγα, το έβρισκε και στην πίστα. Οι καινούργιοι κανονισμοί, όμως, άλλαζαν τον τρόπο που βγαίνει η κάθετη δύναμη. Το μεγαλύτερο μέρος της ερχόταν πια από το πάτωμα, μέσα από τα Venturi tunnels: ο αέρας επιταχύνεται κάτω από το αυτοκίνητο, η πίεση πέφτει, και όσο πιο κοντά στην άσφαλτο δουλεύει το πάτωμα, τόσο περισσότερο φορτίο βγάζει.

Στο εργοστάσιο, κάθε φορά που χαμήλωναν το μοντέλο, ο θεωρητικός χρόνος γύρου βελτιωνόταν. Συνέχισαν λοιπόν να το χαμηλώνουν. Έναν χρόνο αργότερα, ο Toto Wolff τοποθέτησε την αρχή του προβλήματος σε μία απόφαση του Οκτωβρίου του 2021: «Νομίζαμε ότι μπορούσαμε να τρέχουμε κολλημένοι στο έδαφος, αλλά δεν γίνεται».

Το γιατί δεν γίνεται φάνηκε από τις πρώτες δοκιμές. Όσο ανεβαίνει η ταχύτητα, το πάτωμα βγάζει περισσότερο φορτίο και το αυτοκίνητο χαμηλώνει, ώσπου η ροή από κάτω του γίνεται ασταθής και το φορτίο πέφτει απότομα. Το αυτοκίνητο σηκώνεται, η ροή ξαναβρίσκει τον δρόμο της, το φορτίο επιστρέφει, και ο κύκλος ξαναρχίζει, πολλές φορές μέσα στην ίδια ευθεία. Για να το περιορίσει, η Mercedes σήκωσε το W13 μακριά από το ύψος όπου το πάτωμα δούλευε καλύτερα και το έστησε πολύ σκληρά. Έχασε έτσι το φορτίο για το οποίο είχε σχεδιαστεί το αυτοκίνητο, μαζί και την ικανότητα των τροχών να ακολουθούν την άσφαλτο, που αφήνει τον οδηγό να φρενάρει με ακρίβεια, να κρατάει τη γραμμή του και να ανοίγει το γκάζι χωρίς διορθώσεις. Στο Μπαχρέιν ο Hamilton ήταν πέμπτος στις κατατακτήριες, 680 χιλιοστά από την pole του Leclerc, και ο Russell ένατος.

Τι δεν μπορεί να δει μια αεροσήραγγα

Μια αεροσήραγγα της Formula 1 δουλεύει με μοντέλο σε κλίμακα το πολύ 60% και με αέρα που δεν ξεπερνά τα 180 km/h. Το μοντέλο δεν πατάει στις δικές του αναρτήσεις. Κρέμεται από έναν βραχίονα στην οροφή, και οι μηχανικοί το τοποθετούν σε ένα ύψος, μετράνε το φορτίο, το μετακινούν λίγο και ξαναμετράνε. Στο τέλος έχουν έναν χάρτη: τόσο φορτίο σε αυτό το ύψος, τόσο σε εκείνη την κλίση, τόσο με αυτή τη γωνία του αέρα.

Ο χάρτης λέει πόσο φορτίο έχει το αυτοκίνητο όταν βρίσκεται σε μια θέση. Για το τι γίνεται όσο αλλάζει θέση δεν λέει τίποτα, και το porpoising συμβαίνει ακριβώς τότε. Στην πίστα το αυτοκίνητο είναι μια μάζα περίπου 800 κιλών πάνω σε ελατήρια και σε ελαστικά που παραμορφώνονται, με ένα πάτωμα που λυγίζει. Όταν το φορτίο αλλάζει, το αμάξωμα δεν ακολουθεί αμέσως. Ο Elliott εξήγησε ότι αυτή η διαφορά φάσης ανάμεσα στο αεροδυναμικό φορτίο και στην κατακόρυφη κίνηση μπορούσε να δίνει ενέργεια στην ταλάντωση πιο γρήγορα απ' όσο την έσβηναν τα αμορτισέρ. Η αεροδυναμική, αντί να αποσβένει την κίνηση, την ενίσχυε, αυτό που οι μηχανικοί λένε αρνητική απόσβεση.

Γιατί το W13 υπήρχε μόνο στην αεροσήραγγα: εικόνα 4
Εικ. 2

Ο Wolff το είχε πει ήδη από τον Απρίλιο του 2022: το μοντέλο στην αεροσήραγγα μπορεί να κινηθεί μόνο μέχρι κάποια συχνότητα, ενώ στην πίστα το αυτοκίνητο κάνει κάτι εντελώς διαφορετικό. Τότε είχε δώσει και το μέγεθος της απόκλισης, ίσως και ένα δευτερόλεπτο ανάμεσα σε όσα έβγαζε η ανάλυση του εργοστασίου και σε όσα έκανε το αυτοκίνητο στην πίστα. Στο CFD το εμπόδιο ήταν το κόστος. Για να προσομοιώσεις μια ροή που αλλάζει συνεχώς, μαζί με την κίνηση και την παραμόρφωση του αυτοκινήτου, θέλεις τεράστια υπολογιστική ισχύ, και οι κανονισμοί βάζουν όριο και σε αυτή.

Τα ίδια όρια, πάντως, ίσχυαν για όλους. Ο Adrian Newey είχε μελετήσει το ground effect στο πανεπιστήμιο και ξεκίνησε το 1980 στη Fittipaldi, πάνω σε τέτοια αυτοκίνητα. Είπε αργότερα ότι περίμενε το φαινόμενο από τη φάση του σχεδιασμού και ότι τον ξάφνιασε μόνο η έκτασή του, γιατί είναι κάτι που βρίσκεται «στα γονίδια αυτών των αυτοκινήτων». Κατά τον ίδιο, ένα ground-effect αυτοκίνητο σε σπρώχνει να δουλεύεις στο όριο της αεροδυναμικής ευστάθειας. Η Red Bull διάλεξε να μη φτάσει ως εκεί. Ο Ben Waterhouse, υπεύθυνος performance engineering της ομάδας, παραδέχτηκε ότι η RB18 μάλλον δεν εκμεταλλεύτηκε την επαφή του πατώματος με το έδαφος όσο άλλοι, και ότι ήταν υπέρβαρη σε όλη τη χρονιά. Κέρδισε 17 από τους 22 αγώνες.

Η Red Bull άφησε δηλαδή στο τραπέζι ένα κομμάτι από όσα μπορεί να δώσει ένα πάτωμα πολύ κοντά στην άσφαλτο, και ό,τι κράτησε μπορούσε να το χρησιμοποιήσει σε κάθε πίστα. Με αυτό το μέτρο πρέπει να κριθεί το «δυναμικό» του W13.

Όταν σταμάτησε να αναπηδά

Η Βαρκελώνη έμοιαζε με λύση. Το νέο πάτωμα, με αλλαγές στις εξωτερικές ακμές και μεγαλύτερη ακαμψία, περιόρισε το porpoising και άφησε τους μηχανικούς να χαμηλώσουν ξανά το αυτοκίνητο. Στο Monaco και στο Baku, το W13 χτυπούσε πάλι στην άσφαλτο. Μετά τον αγώνα στο Αζερμπαϊτζάν ο Hamilton δυσκολεύτηκε να βγει από το cockpit, τόσο είχαν καταπονηθεί η μέση και η πλάτη του.

Γιατί το W13 υπήρχε μόνο στην αεροσήραγγα: εικόνα 5
Εικ. 3

Ο James Vowles, τότε διευθυντής στρατηγικής της ομάδας, ξεχώρισε τα δύο φαινόμενα. Το porpoising είναι αεροδυναμικό και μπορεί να εμφανιστεί ακόμα και σε λεία άσφαλτο. Αυτό που έβλεπαν στο Baku ήταν μηχανικό: το αυτοκίνητο έτρεχε πια πιο χαμηλά, ακριβώς επειδή είχε διορθωθεί το πρώτο πρόβλημα, και σε μια πίστα με ανωμαλίες έβρισκε με δύναμη στο έδαφος. Απ' έξω οι δύο εικόνες σχεδόν δεν ξεχωρίζουν.

Ο Elliott το είπε πιο ωμά τον Οκτώβριο, στη Suzuka. Όσο το αυτοκίνητο αναπηδούσε, η ομάδα δεν μπορούσε να δει τα υπόλοιπα προβλήματα που είχε χτίσει μέσα του, γιατί «η αναπήδηση κυριαρχούσε στα πάντα». Όταν υποχώρησε, φάνηκε τι υπήρχε από κάτω.

Οι κατατακτήριες του καλοκαιριού το δείχνουν με νούμερα. Στο Baku ο Russell ήταν 1,353 δευτερόλεπτα από την pole. Επτά εβδομάδες αργότερα, στην Ουγγαρία, πήρε την πρώτη pole της καριέρας του, με 1:17.377. Στον επόμενο αγώνα, στο Spa, ο Hamilton ήταν ο ταχύτερος της ομάδας και έμεινε 1,838 δευτερόλεπτα πίσω από τον Verstappen. Μια εβδομάδα μετά, στο Zandvoort, η διαφορά του από την pole ήταν 0,306. Ήταν το ίδιο αυτοκίνητο, με όση εξέλιξη είχε προλάβει να φέρει η ομάδα, και καμία καινούργια αεροδυναμική φιλοσοφία δεν εμφανίστηκε στο μεταξύ. Οι δύο καλές μέρες ήρθαν σε πίστες υψηλού downforce με λίγες ευθείες. Οι δύο κακές σε πίστες με μεγάλες ευθείες, η μία και με έντονες ανωμαλίες. Στο Spa ο Hamilton είπε στον Wolff ότι ένιωθε σαν να σέρνει αλεξίπτωτο. Το W13 έδινε τον χρόνο του όταν η πίστα τού επέτρεπε να μείνει χαμηλά και δεν του ζητούσε ταχύτητα στην ευθεία, και τον έχανε σχεδόν παντού αλλού.

Όσο γίνονταν όλα αυτά, η δημόσια συζήτηση είχε κολλήσει στα sidepods. Ήταν φυσικό. Στις δοκιμές του Μπαχρέιν το W13 είχε εμφανιστεί με πολύ στενό αμάξωμα, μεγάλες κατακόρυφες εισαγωγές ψύξης και μεγάλες εκτεθειμένες επιφάνειες δεξιά κι αριστερά από το πάτωμα, ενώ η Ferrari είχε πάει σε μεγάλους, έντονα διαμορφωμένους πλευρικούς όγκους και η Red Bull στο downwash. Οι άλλες δύο κέρδιζαν, η Mercedes αναπηδούσε, άρα έφταιγε αυτό που φαινόταν διαφορετικό. Η ιδέα πίσω από τα zero sidepods ήταν να ελέγχεται η ροή γύρω από τους μπροστινούς τροχούς και να ανοίγουν μεγάλοι διάδρομοι προς το πίσω μέρος, ώστε να δουλεύουν καλύτερα το πάτωμα και ο diffuser, με τα ψυγεία και το αμάξωμα στημένα γύρω από αυτή την επιλογή. Τα sidepods επηρεάζουν τη ροή προς το πάτωμα, την ψύξη, την αντίσταση και τον diffuser, και ο Elliott υπερασπιζόταν επιμέρους λύσεις, όπως το μικρό φτερό γύρω από την πάνω δομή πλευρικής πρόσκρουσης. Επέμενε όμως ότι το σχήμα τους δεν ήταν από μόνο του η αιτία, και σε αυτό μάλλον είχε δίκιο. Ένα πάτωμα που χάνει το φορτίο του μόλις αλλάξει το ύψος θα ήταν δύσκολο κάτω από οποιοδήποτε αμάξωμα.

Το πού ακριβώς στράβωσε ο σχεδιασμός, ο Elliott το περιέγραψε αργότερα. Μια απάντηση που έδωσαν οι πρώτες προσομοιώσεις άλλαξε λίγο την πορεία του σχεδίου. Δεν έμοιαζε ύποπτη, πάνω της χτίστηκαν κι άλλες επιλογές, και η ομάδα κατέληξε με ένα αυτοκίνητο πολύ δύσκολο στη ρύθμιση. Ποια παράμετρος ήταν, δεν το είπε ποτέ δημόσια. Εκτίμησε ότι, αν είχε γίνει σωστά, το W13 θα ήταν ίσως τρία ή τέσσερα δέκατα πιο γρήγορο, και πρόσθεσε ο ίδιος ότι θα ήταν αλαζονικό να πιστεύει κανείς πως χωρίς αυτό το λάθος η Mercedes θα είχε αυτοκίνητο για το πρωτάθλημα.

Το δεύτερο λάθος

Την απόφαση του Οκτωβρίου του 2021 δυσκολεύομαι να την κατηγορήσω. Τη στήριζαν εργαλεία που επί οκτώ χρόνια είχαν δίκιο, σε κανονισμούς που κανείς δεν είχε δοκιμάσει ακόμα στην πίστα. Ένα κομμάτι που αποδίδει άσχημα στην αεροσήραγγα το απορρίπτεις γρήγορα. Ένα κομμάτι που δείχνει εξαιρετικό, αλλά θέλει συνθήκες που η πίστα δεν δίνει, μπορεί να παρασύρει ολόκληρο το πρόγραμμα εξέλιξης για μήνες. Ο αριθμός που θα την προστάτευε ήταν το πόσο από εκείνο το φορτίο έμενε όταν το αυτοκίνητο σηκωνόταν λίγα χιλιοστά, άλλαζε κλίση, πατούσε ένα kerb ή περνούσε με μεγάλη ταχύτητα πάνω από μια σειρά ανωμαλίες, και αυτόν η αεροσήραγγα δεν μπορούσε να της τον δώσει.

Αυτό που δυσκολεύομαι να δικαιολογήσω είναι το πόσο κράτησε. Τον Απρίλιο του 2022, στην Imola, ο Wolff δεν δεχόταν ακόμα ότι το concept ήταν λάθος. Αν η ομάδα πίστευε ότι υπήρχε καλύτερη βάση για να ξεκινήσει, είπε, θα την είχε διαλέξει πέντε μήνες νωρίτερα. Με budget cap και περιορισμένο χρόνο αεροσήραγγας, το να πετάξεις ένα αυτοκίνητο στη μέση της χρονιάς δεν είναι εύκολη απόφαση, και αυτό είναι το ισχυρότερο επιχείρημα υπέρ της. Το πάτωμα έγινε λιγότερο ακραίο σε τρεις ακόμα δόσεις, στο Silverstone, στο Spa και στο Austin, και το αυτοκίνητο βελτιωνόταν. Τον Νοέμβριο, στο São Paulo, ο Russell κέρδισε το Sprint και μετά το πρώτο του Grand Prix, με τον Hamilton δεύτερο. Η Mercedes έκλεισε το πρωτάθλημα τρίτη, με 515 βαθμούς, μία νίκη, μία pole και αρκετά βάθρα.

Γιατί το W13 υπήρχε μόνο στην αεροσήραγγα: εικόνα 6
Εικ. 4

Εκείνη η νίκη τής κόστισε ακριβά. Το W14 του 2023 κράτησε την ίδια φιλοσοφία, και στις πρώτες κατατακτήριες της χρονιάς, στο Μπαχρέιν, ο Russell και ο Hamilton ήταν έκτος και έβδομος, με διαφορά από την pole σχεδόν ίδια με του προηγούμενου Μαρτίου. Μετά τις κατατακτήριες ο Wolff είπε ότι το πακέτο αυτό δεν θα γινόταν ποτέ ανταγωνιστικό, και ότι η ομάδα είχε πιστέψει πως θα το διόρθωνε μένοντας στο ίδιο concept. Εξήγησε και το πώς έφτασαν ως εκεί: όσο το αυτοκίνητο γινόταν καλύτερο, αμφισβητούσαν το concept λιγότερο απ' όσο έπρεπε. Αργότερα χαρακτήρισε την επιβεβαίωση του concept για το 2023 το δεύτερο μεγάλο του λάθος, και είπε ότι την υπερασπίζεται επειδή είχαν κερδίσει στη Βραζιλία.

Το καινούργιο αμάξωμα ήρθε στο Monaco, στα τέλη Μαΐου του 2023. Ο Elliott είχε ήδη αλλάξει θέση με τον James Allison, που γύρισε στην τεχνική διεύθυνση. Η Mercedes τελείωσε το 2023 χωρίς νίκη. Η επόμενη ήρθε στην Αυστρία, τον Ιούνιο του 2024, δεκαεννέα μήνες μετά το Interlagos.

Γράφει

Γιώργος Μπαλατζής

Τεχνική ανάλυση και αγωνιστικός ρυθμός

Μετράει όσα δεν φαίνονται στον πίνακα αποτελεσμάτων: upgrades, ελαστικά, ρυθμό και τις αποφάσεις που κρίνουν έναν αγώνα.

Κοινοποίηση

Συντακτική ταυτότητα & πηγές
ΣΥΝΤΑΚΤΗΣΓιώργος ΜπαλατζήςΔημοσίευση: Δεν έχει καταγραφεί νεότερη ενημέρωση.
ΠΗΓΕΣ & ΕΛΕΓΧΟΣΤο αρχείο δεν έχει ακόμη ξεχωριστό κατάλογο πηγών. Οι τεκμηριωμένες παραπομπές προστίθενται σε αυτή την καρτέλα με κάθε συντακτική ενημέρωση.
ΔΙΟΡΘΩΣΕΙΣΔιορθώνουμε δημόσια τεκμηριωμένα factual λάθη.Πολιτική διορθώσεων · Στείλε διόρθωση ↗

NEXT UP